255 lira yüksek mi, üreticinin alım gücü mü düştü?

HABER: SEDAT KARAKAYA

Giresun’da fındık fiyatı tartışması hasatla birlikte yeniden başladı. Toprak Mahsulleri Ofisi, 2026 sezonu için Giresun kalite fındığın kilogram fiyatını 255 lira, Levant kalite fındığın fiyatını ise 250 lira olarak açıkladı.

Bugünün rakamlarıyla bakıldığında 255 lira oldukça yüksek bir fiyat gibi görünüyor. Ancak üreticinin hesabı yalnızca etiket üzerindeki rakamdan oluşmuyor.

RAKAMLAR BÜYÜDÜ AMA HESAP DEĞİŞTİ

Geçmiş yıllardaki fındık fiyatları gündeme geldiğinde özellikle merhum Başbakan Necmettin Erbakan’ın görev yaptığı 1996-1997 dönemi sık sık hatırlatılıyor.

O yıllarda uygulanan fındık politikasının üreticinin gelirini güçlendirdiği yönündeki değerlendirmeler bugün de tartışmalarda önemli yer tutuyor.

Ancak 1990’lı yıllardaki kilogram fiyatı ile 2026’daki 255 lirayı doğrudan karşılaştırmak sağlıklı bir sonuç vermiyor.

Çünkü aradan geçen yıllarda Türk lirasının değeri, enflasyon, ücretler, tarımsal maliyetler ve temel tüketim ürünlerinin fiyatları büyük ölçüde değişti.

Bu nedenle asıl soru, hangi dönemde fındığa daha fazla rakam yazıldığı değil, üreticinin sattığı bir kilogram fındıkla ne kadar mal ve hizmet satın alabildiği.

ÜRETİCİNİN MALİYETİ DE ARTTI

Bugün fındık üreticisinin karşısında yalnızca hasat maliyeti bulunmuyor.

İşçilik, gübre, tarım ilacı, mazot, patoz, taşıma ve bahçe bakım giderleri üreticinin gelir hesabında önemli bir yer tutuyor.

Fındığın kilogram fiyatındaki artış, üretim maliyetlerindeki yükselişin gerisinde kalıyorsa açıklanan rakamın yüksek olması üreticinin cebine aynı oranda yansımıyor.

Bu nedenle 255 liralık fiyatın gerçek değerini anlamak için yalnızca geçen yılın fındık fiyatıyla karşılaştırma yapmak yeterli değil.

GERÇEK ÖLÇÜ ALIM GÜCÜ

Geçmiş ile bugünü karşılaştırmanın en sağlıklı yollarından biri fındığın farklı ekonomik göstergeler karşısındaki değerine bakmak.

Bir kilogram ya da bir ton fındıkla kaç litre mazot alınabildiği, kaç günlük işçilik karşılandığı, ne kadar altın veya döviz alınabildiği ve asgari ücret karşısındaki değeri üreticinin gerçek kazancını daha net ortaya koyuyor.

Çünkü üreticinin temel sorusu aslında “Fındığımı kaç liraya sattım?” değil, “Fındığımı sattığım parayla ne alabildim?” sorusu.

Giresun’da 2026 fındık fiyatı tartışmasının gerçek cevabı da bu hesapta saklı.

Rakamların büyümesi tek başına üreticinin zenginleştiği anlamına gelmiyor. Asıl belirleyici olan, fındığın yıllar içinde üreticiye sağladığı alım gücünün artıp artmadığı.

Geçmiş dönem fiyatları; altın, döviz, mazot, asgari ücret ve üretim maliyetleri üzerinden karşılaştırıldığında, 255 liranın gerçekten “yüksek fiyat” olup olmadığı çok daha net görülecek.