Açık Mod
Koyu Mod
Sistem Modu

Ahmet Mican Zehiroğlu, “Antik Çağlarda Doğu Karadeniz” adlı kitabında bölgenin geçmişini Urartu kitabelerinden Bizans tarihçilerine uzanan yazılı kaynaklarla ele alıyor. Giresun’un antik geçmişi açısından öne çıkan bölümlerde, Ksenofon’un Kerasus anlatısı ile Batlamyus’un Kerasus ve Pharnakia’yı ayrı ayrı kaydetmesi yer alıyor.
Ahmet Mican Zehiroğlu’nun 1999’da İstanbul’da yayımlanan “Antik Çağlarda Doğu Karadeniz” adlı eseri, Giresun’un da içinde bulunduğu kıyı kuşağına ilişkin antik tanıklıkları bir araya getiriyor. Kitapta, kıyı yerleşimlerinin hangi adlarla anıldığı, yolcuların bölgeyi nasıl tarif ettiği ve bölge adlarının yüzyıllar içinde nasıl değiştiği ele alınıyor. Giresun açısından öne çıkan iki kayıt, farklı dönemlerde yazılmış bir sefer anlatısıyla bir coğrafya çalışmasından geliyor.
KSENOFON KERASUS’TA ÜÇ GÜN KALDI
Zehiroğlu, Ksenofon’un “Anabasis” adlı eserinde, doğu seferinden dönen bir Yunan ordusunun MÖ 400 dolaylarında Karadeniz’e ulaştığını aktarıyor. Birlik önce antik kaynaklarda Trapezus adıyla geçen Trabzon’a varıyor. Ksenofon, kıyı boyunca ilerleyen askerlerin daha sonra üç günlük yürüyüşle Kerasus’a ulaştığını yazıyor.
Ksenofon, Kerasus’u Kolhilerin ülkesinde, deniz kıyısında kurulmuş bir Sinop kolonisi olarak tanımlıyor. Anlatıya göre askerler burada üç gün kalıyor. Dönüş yolculuğu Kerasus’tan sonra ikiye ayrılıyor. Birliğin bir bölümü denizden ilerlerken diğer bölümü karadan yoluna devam ediyor. Ksenofon’un sefere bizzat katılmış olması, bu kaydı bölgeye ilişkin doğrudan tanıklıklardan biri hâline getiriyor.
BATLAMYUS İKİ ADI AYRI AYRI KAYDETTİ
Kitapta aktarılan Batlamyus’un kıyı sıralamasında Kerasus ve Pharnakia ayrı adlar olarak geçiyor. Batlamyus, batıdan doğuya doğru sıraladığı yerler arasında önce İskhopolis’i, ardından Kerasus ve Pharnakia’yı sayıyor. Hyssi Limanı ile Trapezus da aynı sıralamada yer alıyor.
Zehiroğlu, listenin yerleşim adları kadar coğrafi hatalarına da dikkat çekiyor. Batlamyus’un Trabzon’un batısında gösterdiği Hyssi Limanı’nı, bugünkü Araklı yakınlarına, yani Trabzon’un doğusuna yerleştiriyor. Bu farklılık, antik listelerdeki sıralamanın bugünkü haritaya doğrudan aktarılamayacağını gösteren örneklerden biri.
Eserde yer verilen bir başka kıyı kaydı, Roma’nın Kapadokya Valisi Arrianus’un İmparator Hadrianus’a sunduğu rapor. Arrianus, MS 130’lu yılların başında Trabzon’dan doğuya doğru yaptığı deniz yolculuğunda uğradığı limanları ve geçtiği akarsuları anlatıyor. Zehiroğlu, Arrianus’un Ophis adıyla kaydettiği akarsuyu bugünkü Of çevresiyle ilişkilendiriyor ve buranın o dönemde Roma’nın doğu sınırı olduğunu belirtiyor.
URARTU KİTABESİNDEKİ KULHA
Zehiroğlu, Doğu Karadeniz’e dair en eski yazılı izlerden birini Urartu Kralı II. Sarduri dönemine ait bir kitabeye dayandırıyor. Kralın kuzeye düzenlediği seferlerin anlatıldığı kitabede “Kulha” adlı bir ülkeden ve İldamuşa adlı bir krallık şehrinden söz ediliyor. Yazar, buradaki Kulha adını, antik Yunan kaynaklarında geçen Kolha ya da Kolhis ile ilişkilendiriyor.
Kitabede Urartuların Karadeniz’i gördüğüne ilişkin bir kayıt bulunmadığını belirten Zehiroğlu, seferlerin Kolha’nın merkezi sayılan Phasis Nehri’ne kadar ulaştığı görüşüne ihtiyatla yaklaşıyor. İldamuşa’nın da ülkenin başkentinden çok sınırdaki yerel bir yönetimin merkezi olabileceğini değerlendiriyor.
Eser, Kolhis’in antik anlatılarda Altın Post efsanesiyle nasıl anıldığını da inceliyor. Zehiroğlu’nun aktardığı Romalı yazar Plinius, Kolhis Kralı Saulakes’ten söz ederken bölgedeki altın ve gümüş zenginliğine değiniyor. Kitapta, üzerinde kralın adına ait olabilecek bir ibare bulunan sikke de ele alınıyor. Sikkenin Saulakes dönemine tarihlenmesi bir olasılık olarak aktarılıyor.
KOLHİS’TEN LAZİKA’YA
Zehiroğlu, antik kaynaklarda bölge için yaygın biçimde kullanılan Kolhi adının Bizans döneminde zamanla yerini Lazi adına bıraktığını belirtiyor. Kitapta aktarılan 6. yüzyıl tarihçilerinden Agathias, Lazika’da yaşayanların eskiden Kolhiler olarak bilindiğini kaydediyor. Aynı dönemin yazarlarından Lydus da daha önce Kolhida adıyla anılan ülkenin kendi döneminde Lazika olarak adlandırıldığını yazıyor.
Zehiroğlu’nun bir araya getirdiği kayıtlar, Doğu Karadeniz kıyılarının farklı dönemlerde nasıl tarif edildiğini gösteriyor. Ksenofon’un askerleri için üç günlük bir konaklama yeri olan Kerasus, Batlamyus’un kıyı listesinde Pharnakia ile birlikte yeniden karşımıza çıkıyor. İki kayıt, Giresun’un antik geçmişini araştırırken yer adlarının yanı sıra kaynakların yazıldığı döneme ve yazarların bölgeyi nasıl tanıdığına da bakmayı gerektiriyor.
2