TMO’da üreticinin fındığı neden geri çevrildi?

Giresun’da fındık üreticilerinin Toprak Mahsulleri Ofisi (TMO) alımlarına ilişkin şikâyetlerine bir yenisi eklendi. 2026 yılı fındık alımlarında yüzde 50 randıman üzerinden Levant kalite için 250 TL, Giresun kalite için 255 TL fiyat uygulanırken, üreticiler kesintiler ve ürün kabul işlemlerinin yeniden değerlendirilmesini istiyor.

TMO’nun fındık piyasasında fiyat istikrarını sağlaması beklenirken, alım noktalarında yaşandığı öne sürülen sorunların üreticilerin kuruma ürün teslim etmesini zorlaştırdığı belirtiliyor.

Bir üretici yakını, özellikle çürük fındık nedeniyle yapılan randıman hesaplamaları, fire kesintileri, çuval daraları ve ürünün geri çevrilmesi konusunda eleştirilerde bulundu.

250 LİRALIK FINDIKTAN 210 LİRA MI KALIYOR?

Üretici yakınının en dikkat çekici iddiası, açıklanan alım fiyatıyla çiftçinin eline geçen tutar arasındaki fark oldu.

Yüzde 50 randımanlı Levant kalite fındığın kilogram fiyatının 250 TL olduğunu hatırlatan üretici yakını, çeşitli kesintiler sonrasında bu rakamın 210 TL seviyesine kadar gerileyebildiğini öne sürdü.

Paylaşılan örnek hesaplamada kilogram başına yaklaşık 5 TL stopaj, 5 TL fire, 15 TL çürük ve 8 TL diğer kesintiler bulunduğu belirtildi.

Bunlara ek olarak farklı kalemler altında 7 TL’ye ulaşan başka kesintilerle karşılaşıldığı iddia edildi.

Ancak söz konusu kesintilerin tamamının hangi işlemlerden kaynaklandığı ve aynı ürüne birlikte uygulanıp uygulanmadığı henüz bağımsız olarak doğrulanmış değil.

Üretici yakını, bu nedenle TMO’nun kesinti kalemlerini açık ve anlaşılır biçimde üreticiye bildirmesi gerektiğini savundu.

ÇÜRÜK FINDIKTA ÇİFTE KESİNTİ İDDİASI

Açıklamada en fazla üzerinde durulan konulardan biri, çürük fındığın randıman hesabına etkisi oldu.

Üretici yakını, 125 gramlık iç fındık numunesinde bulunan yaklaşık 8 gram çürüğün sağlam iç oranını zaten düşürdüğünü, buna rağmen ayrıca kesinti uygulanmasının üretici açısından ikinci bir kayıp anlamına geldiğini ileri sürdü.

Bu durumu örnekle açıklayan üretici yakını, başlangıçta 53 randıman gelebilecek bir ürünün çürük nedeniyle 50 randımana düşebildiğini belirtti.

Aynı ürün için ayrıca yaklaşık 15 TL kesinti yapılmasını eleştiren üretici yakını, bu hesaplamanın yeniden incelenmesi gerektiğini ifade etti.

Çürük oranının belirlenmesiyle randıman hesaplamasının nasıl ilişkilendirildiği ve olası kesintilerin hangi esaslara göre yapıldığı konusunda TMO’dan açıklama bekleniyor.

RANDEVU ALDI, FINDIĞI GERİ ÇEVRİLDİ

Açıklamada, bir aile üyesinin fındık teslimatı sırasında yaşadığı olay da anlatıldı.

İddiaya göre üreticinin fındığını TMO’ya götüren yakını, ürünün içerisinde kara fındık bulunduğu gerekçesiyle teslimat gerçekleştiremedi.

Ürün içerisindeki farklı fındık türlerinin işçiler tarafından ayrılmadığını belirten üretici yakını, fındığın Levant kalite olarak teslim edilmesinin düşünüldüğünü aktardı.

Ancak numune incelemesinin ardından ürünün içerisinde kara fındık bulunduğu belirtilerek teslimatın kabul edilmediği öne sürüldü.

Üretici yakını, ürünün kalite ve randıman şartları uygun olduğu takdirde farklı bir sınıfta değerlendirilmesi seçeneğinin sunulabileceğini savundu.

Randevu alarak ürününü teslim noktasına götüren çiftçinin geri çevrilmesinin hem zaman hem de nakliye açısından kayba neden olduğunu belirtti.

ÇUVAL DARASI DA TARTIŞMA KONUSU

Üretici yakınının eleştirdiği bir başka uygulama ise fındık teslimatında kullanılan çuvalların dara hesaplaması oldu.

Açıklamada, kıl çuvallar için 1 kilogram 440 gram, naylon çuvallar için ise 250 gram dara düşüldüğü iddia edildi.

Üretici yakını, çuvalların gerçek ağırlıklarının kantarda belirlenmesi gerektiğini savunarak standart dara uygulamasının bazı üreticiler açısından kayba neden olabileceğini öne sürdü.

Ayrıca kıl çuvalla getirilen ürünlere yönelik farklı değerlendirmeler yapıldığını iddia etti.

TMO’NUN RESMÎ ALIM ŞARTLARI NE DİYOR?

TMO’nun 2026-2027 sezonu için duyurduğu alım esaslarına göre yüzde 50 sağlam iç fındık üzerinden kilogram fiyatları Giresun kalitede 255 TL, Levant kalitede 250 TL ve Sivri kalitede 245 TL olarak belirlendi.

Resmî alım kriterlerinde rutubet oranının en fazla yüzde 6,5, çürük ve bozuk iç oranının yüzde 7, yabancı madde oranının ise yüzde 0,5 olması öngörülüyor.

Sağlam iç fındık oranının en az yüzde 40 olması gerekiyor. Ürün bedellerinin ise teslimattan sonraki 21. günden itibaren üreticilerin banka hesaplarına aktarılacağı bildiriliyor.

Bu kriterler, üretici yakınının açıklamasında dile getirdiği bazı oranlardan farklılık gösteriyor.

Özellikle çürük oranı, yabancı madde sınırı ve kalite sınıfları arasındaki geçiş uygulamalarının üreticilere daha ayrıntılı anlatılması gerektiği değerlendiriliyor.

ÜRETİCİ: TMO DAHA ETKİN ALIM YAPMALI

Üretici yakını, TMO’nun piyasadaki rolünün yalnızca fiyat açıklamakla sınırlı kalmaması gerektiğini savundu.

Ofisin daha yoğun alım yapmasının ve üreticiye daha erken ödeme gerçekleştirmesinin serbest piyasa fiyatlarını destekleyebileceğini ileri sürdü.

Randevulu sisteme rağmen ürünlerin geri çevrilmesinin üreticileri tüccara yöneltebileceğini belirten üretici yakını, bunun piyasadaki fiyat oluşumunu olumsuz etkileyebileceğini ifade etti.

TMO’nun kalite standartlarının korunması gerektiğini kabul etmekle birlikte, uygulamaların üreticiyi gereksiz yere zorlamaması gerektiğini dile getirdi.

Fındık piyasasında tartışmalar sürerken üreticilerin yanıt beklediği sorular ise net: Randıman ve çürük nedeniyle yapılan kesintiler nasıl hesaplanıyor? Çuval daraları hangi ölçütlere göre belirleniyor? Kalite sınıfı karışan ürünler hangi koşullarda kabul ediliyor?

Bu soruların TMO tarafından açıklığa kavuşturulması, üreticilerin alım sistemine duyduğu güven açısından önem taşıyor.

HABER: NAMIK BALTAOĞLU