Fındık ve fiyatı

Fındık fiyatlarının istikrarı, hem üretici hem ihracatçı hem de ülke ekonomisi açısından stratejik öneme sahiptir. Fiyatların istikrarsız olması, üreticiyi bezdirir, sanayiciyi tedirgin eder, dış ticaret dengesini sarsar. Bu nedenle istikrar için çok aktörlü ve çok yönlü bir yaklaşım gerekir.

İşte alınabilecek önlemler…

Lisanslı Depoculuk ve Ürün Senetleri Sistemi

Üreticinin fındığı hemen satmak zorunda kalmamasını sağlamak.

TMO gibi kurumlar, özel sektör, belediyeler ve kamu kurumları fındığı lisanslı depolarda alır; üreticiye “ürün senedi” verilir. Bu senetle çiftçi kredi çekebilir veya ileri tarihte daha iyi fiyattan satabilir.

Arz şoku engellenir, pazara baskı olmaz, fiyat istikrarı sağlanır.

İlçelere de lisanslı depolar kurularak depo kapasitesinin 100.000 tona çıkarılması

TMO’nun Aktif ve Öngörülebilir Rolü

TMO her sezon başında minimum alım fiyatını açıklamalı.

Piyasa fiyatı aşırı düşünce müdahale etmeli, yükselince piyasadan çekilmeli.

Alım ve stok politikası şeffaf ve öngörülebilir olmalı.

Şu andaki gibi “geç ve gizemli açıklamalar” piyasayı spekülatöre ve ferraroya bırakıyor.

Rekabeti Sağlayacak Hukuki Denetim

Özellikle Ferrero gibi alıcıların piyasada hâkim pozisyonda olmasını önleyecek düzenlemeler getirilmeli.

Rekabet Kurumu’nun işlevsel ve sürekli denetimi gerekiyor.

Fındık alımında %20’den fazla paya sahip olan firmaların taahhütlerle değil, somut yükümlülüklerle denetlenmesi şart.

İhracat Politikalarının Stratejik Hale Getirilmesi

Katma değerli ürün ihracatı (kavrulmuş, ezme, çikolatalı fındık vb.) desteklenmeli.

Türkiye sadece ham fındık veya iç fındık ihracatçısı olmaktan çıkmalı. Böylece fındık fiyatları uluslararası spekülasyondan daha az etkilenir.

Üretici Kooperatiflerinin Güçlendirilmesi

Üreticiler bireysel hareket edince fındık tüccarın insafına kalıyor.

Kooperatifler eliyle toplu satış, maliyet düşürme ve pazarlık gücü artırılabilir. Fiskobirlik benzeri yapılar liyakatli kadrolarla yeniden işler hale getirilmeli. Fındık dışında sanayi ve ticaret işleri ile uğraşmamalı.

Fındık Tahmin Sistemi ve Veri Şeffaflığı

Her sezon ne kadar rekolte beklendiği, ne kadar stok olduğu şeffaf şekilde açıklanmalı.

Şu anda rekolte rakamları bile “kim söyledi, neye göre söyledi?” diye tartışmalı çıkıyor.

Spekülasyonu en çok besleyen şey bilgi kirliliğidir. Şimdi tarım il müdürlükleri de tahmin açıklaması yapacak.

Tarım Sigortası ve Girdi Desteği

Dolu, don, hastalık gibi afetler fiyatları uçurabiliyor ya da düşürebiliyor.

TARSİM’in kapsamı genişletilmeli.

Girdi fiyatlarındaki aşırı artış (gübre, ilaç, işçilik) üretimi sürdürülemez hale getiriyor üretim azalırsa fiyatlar fırlıyor.

Makinalı fındık tarımı teşvik edilmeli, maliyetler düşürülmeli

Fındık Konseyi Gibi Paydaş Masası

Üretici, sanayici, ihracatçı, devlet, üniversite gibi paydaşların temsil edildiği sürekli çalışan bir “Fındık Konseyi” oluşturulmalı.

Bu kurul fiyat istikrarı, pazar analizi, dış rekabet ve planlama konularında rehberlik etmeli.

SON SÖZ:

Fındık sadece bir tarım ürünü değil, Karadeniz köylüsünün alın teri, Türkiye’nin dış ticaret kozu ve gıda endüstrisinin altın cevheridir.

Fiyatı rüzgârla savrulursa üretici de savrulur, ülke de savrulur. Fındık fiyatı düşünce ihracaat gelirleri de azalır. Bu yüzden: Piyasa değil, akıl yön versin.